thi hương hội đình

Sáng ngày 28/6/2021, Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đã phối hợp với Công ty Cổ phần Vàng Bạc Đá quý Phú Nhuận tổ chức Lễ ký kết Thỏa thuận hợp tác triển khai Chương trình "Xây dựng gia đình trẻ hạnh phúc" giai đoạn 2021- 2025, giới thiệu các hoạt động tuyên truyền về hạnh phúc gia đình Gia đình là "tế bào của xã hội". Điều này chúng ta luôn luôn khẳng định và dù trong hoàn cảnh nào, xã hội nào nó vẫn luôn luôn đúng. Nó nói lên mối quan hệ mật thiết giữa gia đình và xã hội, quan hệ đó giống như sự tương tác hữu cơ của quá trình trao đổi chất, duy trì sự sống của cơ thể. Tầng 2, Thảo Điền Mall, 12 Quốc Hương, P. Thảo Điền, Q.2, Tp. Hồ Chí Minh Lotte Dong Hoi L3 Vincom Dong Hoi Hai Dinh Dong Hoi Quang Binh Bhd Star The Garden Tang 4 Tttm The Garden Khu Do Thi The Manor Duong Me Tri Phuong My Dinh 1 Quan Nam Tu Liem Ha Noi Món ăn này có nguồn gốc từ thị trấn Bồng Sơn (huyện Hoài Nhơn, Bình Định). Để làm ra một mẻ bánh dây đúng chuẩn truyền thống thì rất cần phải có những người thợ khéo léo đầy kinh nghiệm. Hơn nữa món bánh này cũng tốn khá nhiều thời gian, công sức. Trước tiên Thơ về quê hương đất nước thường chất chứa rất nhiều những cảm xúc, chiếm được tình cảm của bạn đọc. Trong số đó, tôi ấn tượng với bài thơ "Quê hương" của Nguyễn Đình Huân bởi sự dung dị, ngôn từ mộc mạc, bộc lộ tình yêu quê hương chân thành. materi bahasa indonesia kelas 3 sd kurikulum 2013 pdf. Thi Hương Bách khoa toàn thư mở Wikipedia Thi Hương là một khóa thi cử về nho học do triều đình phong kiến tổ chức để tuyển chọn người có tài, học rộng ở các địa phương. Người thi đỗ được cấp bằng và có thể nhờ đó mà được vào làm quan chức trong triều chính. Kỳ thi Hương là kỳ thi sơ khởi nhất. Sau khi đỗ thi Hương thì năm sau mới được dự thi kỳ thi cao cấp hơn là thi Hội cao hơn nữa là thi Đình. Đỗ đầu kỳ thi Hương gọi là giải nguyên. Thi Hương được tổ chức tại các trường ở nhiều địa phương. Việt Nam Thể lệ Một người muốn dự thi Hương phải qua hai điều kiện gọi là Khảo hạch Phải có đạo đức tốt và lý lịch trong sạch. Bản khai lý lịch này phải được xã trưởng và quan địa phương xác nhận. Phải có trình độ học lực trình độ học lực lúc đầu được kiểm tra bằng một kỳ thi liền với kỳ thi Hương nhưng không tính vào nội dung thi Hương 4 kỳ trên. Đây là kỳ thi ám tả cổ văn; ai đỗ kỳ này mới được vào thi Hương. Vì đây là kỳ thi sát hạch, không phải là kỳ thi chính, nên đỗ kỳ này chẳng có học vị gì, cả tỉnh cùng dự thi, ai đỗ kỳ này cũng đã vinh dự lắm, nhất là đỗ đầu. Người đỗ đầu cả xứ được tặng danh hiệu “đầu xứ” về sau đỗ đầu tỉnh cũng được gọi là đầu xứ gọi tắt là “ông xứ” như xứ Nhu Nguyễn Khắc Nhu, xứ Tố Ngô Tất Tố. Ông xứ Tố chỉ đỗ đầu xứ thôi, chẳng có học vị gì, nhưng thật là một nhà Nho uyên thâm.[2] Theo quy định từ năm 1434, thi Hương tương tự như thi Hội cũng có 4 kỳ hay còn gọi là 4 trường. Kỳ I thi kinh nghĩa, thư nghĩa giải thích ý nghĩa trong câu lấy từ Tứ thư, Ngũ kinh. Bài thi phải viết theo lối biền văn – tức là có đối mà không cần vần, phần thi này nhằm kiểm tra khả năng hiểu biết kinh truyện của sĩ tử; Kỳ II thi chiếu, chế, biểu chiếu – lời vua nói, chế – vua phong thưởng cho công thần, biểu – bài văn thần dân tạ ơn vua hoặc chúc mừng vua nhân dịp ngày lễ. Sĩ tử phải biết lựa từng hoàn cảnh, từng đối tượng mà dùng giọng văn cho thích hợp. Đây là bài thi kiểm tra khả năng soạn văn bản làm quan sau này; Kỳ III thi thơ phú các bài thi được làm theo thể thất ngôn, phần thi này kiểm tra khả năng làm thơ của sĩ tử bởi đây là một trong những sinh hoạt quan trọng của tầng lớp trí thức; Kỳ IV thi văn sách là bài văn trả lời câu hỏi về một vấn đề của đề bài. Phần thi nằm kiểm tra khả năng biện bác, bàn luận vấn đề lịch sử và hiện tại của sĩ tử. Tùy từng triều đại mà nội dung thi có thể quy định và sắp xếp thứ tự khác nhau. Dưới triều Hồ, thí sinh phải thi thêm kỳ 5 gồm môn ám tả chính tả và môn toán. Năm 1855, nhà Nguyễn quy định thi Hương có 3 kỳ và một kỳ phúc hạch bằng thơ phú. Những ai đỗ ở trường nhất mới được thi trường hai, rồi trường ba, trường bốn. Trường thi Hội đồng thi và chấm thi của kỳ thi Hương bao gồm các khoa sau Đề Điệu Chánh chủ khảo; Giám Thí Phó chủ khảo; Đồng khảo thí Chấm sơ khảo; Khảo thí Chấm phúc khảo; Đằng Lục Làm nhiệm vụ rọc phách, niêm phong; Di Phong Thu nhận quyển thi của thí sinh; Đối độc Đọc lại bài của Đằng Lục chép và đối chiếu với bài của thí sinh cho chính xác. Trường thi Hương là một khu đất rộng được chia làm 4 khu vực hay còn gọi là 4 vi Giáp, Ất, Bính, Đinh cắt theo hình chữ thập 十. Ở giữa là nhà Thập đạo có chòi canh để quan trường giám sát thí sinh ngồi thi. Ở hai bên trái, phải có hai chòi để quan giám sát cả thí sinh lẫn quan trường. Mỗi cửa đốt hai cây đuốc lớn gọi là đình liệu chiếu sáng rực cả trường thi. Xung quanh trường thi được rào hai lần một phên kín, một phên thưa đắp tường hào, cài chông, có cả đội lính gác canh giữ. Trình tự thi Khoảng 20 ngày trước khi thi, thí sinh phải nộp 3 tập giấy bản mới trang đầu ghi lý lịch, địa chỉ, nghề nghiệp của bản thân và thế hệ trước cho Hội đồng thi còn gọi là nộp tuyển. Hai ngày trước khi thi thí sinh đến trường xem số báo danh để biết vị trí ngồi và cửa vào. Từ nửa đêm hôm trước ngày thi, mỗi thí sinh vác một bộ lều chõng, cổ đeo ống quyển, dầu để thắp đèn, nước, vai mang tráp đựng thức ăn, thức uống, đồ dùng trực sẵn ở cửa trường thi. Sau 3 hồi trống, các quan vào vị trí đã định, lại phòng giám thị xướng danh nhận quyển cho thí sinh vào trường. Thí sinh tìm chỗ chọn phần đất rồi tự đóng lều, dựng chõng, mài mực đợi đề thi. Khi trời sáng rõ thì đầu bài được phát, đến trưa họ nộp quyển vào nhà Thập đạo lấy dấu nhật trung và đến tối nộp lại quyển cho lại phòng đóng dấu của Hội đồng thi. Làm bài xong thí sinh ra ngoài trường thi bằng cửa trước. Xếp hạng Thi Hương gồm hai hạng Qua được 3 kỳ đầu hay còn gọi là ba trường thì đỗ cấp tú tài tức sinh đồ – tên dân gian là ông Đồ, ông Tú. Qua được cả 4 kỳ thì đỗ cấp cử nhân tức hương cống – ông Cống, ông Cử Đỗ tú tài thì không được triều đình bổ dụng nhưng đối với trong làng, trong tổng thì địa vị đương sự thăng từ hạng thường dân lên hạng chức sắc, có chân trong hội đồng kỳ mục, được miễn sưu dịch, và khi có cỗ bàn trong đình thì được ngồi chiếu trên. Đỗ cử nhân thì ngoài việc được phép dự thi Hội, còn được bổ nhiệm làm quan trong những ngạch thuộc cửu phẩm, được vua ban áo mũ và làng xã phải phục dịch đón tiếp vinh quy. Lệ vinh quy Từ triều Lê Thánh Tông năm 1481 đã đặt ra lệ xướng danh và vinh quy cho các tân khoa hương cống. Tân khoa ra nhận áo, mũ, và giày vân hài của nhà vua ban rồi tên thì đem yết ở bảng bằng gỗ vẽ hình hổ. Sau đó họ lần lượt ra lễ tạ vua cùng các quan hàng tỉnh và quan trường. Các vị sinh đồ tú tài thì không có áo mũ, cũng không có xướng danh. Tên thì yết ở tấm bảng tre nhưng vẫn là một vinh dự lớn. Phần lễ nghi xong thì các vị tân khoa sửa soạn về quê quán nhưng có sức về phủ, huyện, xã để sửa soạn đón rước gọi là đám rước “vinh quy bái tổ”. Sinh đồ thì hàng xã đón. Hương cống thì hàng tổng trở lên phải cung phụng linh đình, xem như một vinh dự chung của cả làng.[4] Thi hương qua các triều đại Nhà Nguyễn Khi vua Nguyễn Thế Tổ thống nhất đất nước, tổ chức lại việc thi cử thì cũng cho mở khoa thi hương. Khoa thi đầu tiên thời nhà Nguyễn tổ chức năm Đinh mão 1807 nhưng chỉ có ở Nghệ An, Thanh Hóa và Bắc Thành. Từ Quảng Bình trở vào nam không có ai ứng thí. Mãi đến năm Quý dậu 1813 mới có khoa thi hương đầu tiên ở Huế và Gia Định.[5] Khoa cử cáo chung Sang thời Pháp thuộc, chính quyền Bảo hộ dần loại bỏ việc học chữ Nho. Ở Nam Kỳ ngay từ năm 1878 thì chữ Quốc ngữ đã thành văn tự chính thức. Sang thế kỷ 20 Bắc Kỳ mở khoa thi Hương cuối cùng năm 1915, còn khoa thi Hương cuối cùng ở Trung Kỳ là năm 1918. Kỳ thi Hội cuối cùng là vào năm 1919.[6] Triều đình Huế từ đó không dùng khoa cử làm cách tuyển chọn nhân sự nữa.[7] Kỳ thi Hương năm Bính Ngọ triều Thành Thái 1906 có hơn sáu nghìn khóa sinh dự thí ở Nam Định. Đến năm Nhâm Tý triều Duy Tân 1912 thì chỉ còn người đi thi, phản ảnh sự tàn lụi của Nho học ở Việt Nam, và theo đó khoa cử cũng chấm dứt.[7] Trung Quốc Thời kỳ Đường–Tống gọi là “hương cống”, “giải thí”. Đến thời Minh–Thanh cho tổ chức tại các tỉnh. Cứ mỗi chu kỳ 3 năm lại tổ chức một lần, vào tháng 8 âm lịch các năm Tí, Ngọ, Mão, Dậu nên còn gọi là “thu vi”, là chính khoa. Gặp khi tân quân vua mới lên ngôi, mừng thọ, thì có thể thêm một khoa thi nữa gọi là ân khoa. Đến khi thi, triều đình cử chánh phó chủ khảo quan để chủ trì kỳ thi của các sĩ tử, bao gồm thi Tứ Thư, Ngũ Kinh, hỏi về văn sách Tuy nhiên, nội dung của các kỳ thi này là không thống nhất giữa các thời kỳ. Nơi diễn ra thi Hương gọi là cống viện. Kỳ thi này diễn ra 3 lần tam trường, mỗi lần 3 ngày. Đối tượng dự thi Thi Hương do chủ khảo quan chủ trì, tất cả các loại sinh viên, cống sinh, giám sinh đều được phép dự thi. Tuy nhiên, những hạng người sau không được dự thi, bao gồm các quan lại, nha đầu, nghệ nhân, người làm nghề ca kỹ, người cha mẹ mất chưa được 3 năm. Xem thêm Khoa bảng Thi Hương Thi Hội Thi Đình Giải nguyên Hội nguyên Đình nguyên Hương cống Sinh đồ Thái học sinh Phó bảng Trạng nguyên Bảng nhãn Thám hoa Hoàng giáp Đồng tiến sĩ xuất thân Thi Hội Bách khoa toàn thư mở Wikipedia Thi Hội là một khóa thi cử về Nho học do bộ Lễ của triều đình phong kiến tổ chức 3 năm một lần tại các trường trung ương để tuyển chọn người có tài, học rộng. Từ đời Lê Thánh Tông thi Hương được tổ chức vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu và thi Hội vào năm sau Sửu, Mùi, Thìn, Tuất dựa theo quy định thi cử của Trung Quốc. Sau khi thí sinh đỗ kỳ thi Hương thì năm sau mới được dự thi kỳ thi Hội. Thi đỗ khóa thi Hội rồi mới được phép dự thi Đình. Những người đỗ thi Đình được bổ dụng quan chức trong triều đình. Theo quy định từ năm 1434, thi Hội tương tự như thi Hương cũng có 4 kỳ. Kỳ I kinh nghĩa, thư nghĩa; Kỳ II chiếu, chế, biểu; Kỳ III thơ phú; Kỳ IV văn sách. Khoa thi này được gọi là “Hội thi cử nhân” hoặc “Hội thi cống sĩ” các cử nhân, cống sĩ, tức là người đã đỗ thi Hương ở các địa phương, tụ hội lại ở kinh đô để thi do đó gọi là thi Hội. Trước năm 1442 thí sinh đỗ cả 4 kỳ được công nhận là trúng cách thi Hội, nhưng không có học vị gì. Nếu không tiếp tục thi Đình thì vẫn chỉ có học vị hương cống hoặc cử nhân. Chỉ sau khi thi Đình, người trúng cách thi Hội mới được xếp loại đỗ và mới được công nhận là có học vị các loại tiến sĩ. Từ năm 1442 thí sinh đỗ thi Hội mới có học vị Tiến sĩ tức Thái học sinh – tên dân gian là ông Nghè. Người đỗ đầu gọi là Hội Nguyên. Vào thời nhà Nguyễn những thí sinh thiếu điểm để đỗ tiến sĩ có thể được cứu xét và cho học vị Phó Bảng ông Phó Bảng. Thi Đình Thi Đình là một khóa thi cử về nho học cao cấp nhất do triều đình phong kiến tổ chức để tuyển chọn người có tài, học rộng. Người thi đỗ được cấp bằng và có thể nhờ đó mà được vào làm quan chức trong triều chính. Sau khi thí sinh đỗ kỳ thi Hội thì mới được dự thi kỳ thi Đình. Đỗ đầu thi Đình gọi là đình nguyên hay điện nguyên. Tổ chức việc thi hương tại Việt Nam được bắt đầu từ thời nhà Lê sơ và tiếp nối qua các thời nhà Mạc, Lê Trung Hưng và nhà Nguyễn Gọi là thi Đình vì thi trong điện của vua. Vua ra đề và chấm khảo thi. Gồm 3 đẳng tam giáp Bậc 3 Đỗ tiến sĩ đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân – dân gian gọi là ông tiến sĩ Bậc 2 Đỗ tiến sĩ đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân hay hoàng giáp – ông hoàng Bậc 1 Đỗ tiến sĩ đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ. Gồm ba thí sinh đỗ cao nhất gọi là tam khôi Đỗ hạng ba là thám hoa ông thám, hạng nhì là bảng nhãn ông bảng, đỗ đầu là trạng nguyên ông trạng[1] Bậc 3 Đỗ tiến sĩ đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân – dân gian gọi là ông tiến sĩ Bậc 2 Đỗ tiến sĩ đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân hay hoàng giáp – ông hoàng Bậc 1 Đỗ tiến sĩ đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ. Gồm ba thí sinh đỗ cao nhất gọi là tam khôi Đỗ hạng ba là thám hoa ông thám, hạng nhì là bảng nhãn ông bảng, đỗ đầu là trạng nguyên ông trạng[1] Theo sách “Khoa mục chí” trong bộ “Lịch triều hiến chương loại chí” của nhà bác học Phan Huy Chú, đến năm 1721, tức năm Bảo Thái thứ 2 đời vua Lê Dụ Tông, nhà Lê trung hưng mới định phép khảo hạch thi đó, ở kì thi Hương, cho các quan huyện khảo hạch học trò, chọn lấy những người giỏi đưa lên Phủ doãn hay hai ty ty Thừa chính và ty Hiến sát khảo kỹ lại, rồi đánh giá học trò chia ra thành hạng “sảo thông” khá thông kiến thức và “thứ thông” thông vừa.Bộ sử “Khâm định Việt sử thông giám cương mục” cho biết thêm về thể lệ thi này Mỗi năm, có hai kỳ thi khảo. Người nào trúng 8 kỳ thi khảo, nếu là sinh đồ sẽ được miễn các kỳ thi khảo hằng năm, nếu là đồng sinh sẽ được đi thi hạn định số sĩ tử được cử đi thi Hương thì huyện lớn được 200 người, huyện vừa 150 người, huyện nhỏ 100 người. “Cương mục” giải thích thêm về cách thi “Trước hết do viên huyện phúc khảo, chọn lấy người trội nhất gọi là “toát vưu”, sau do viên phủ và hai ty Thừa chính Hiến sát phúc khảo lại để định từng hạng Người nào nghĩa lý về văn bài có phần trội hơn gọi là hạng “sảo thông”, người nào có phần kém một chút gọi là hạng “thứ thông”.“Khoa mục chí” bổ sung về việc khảo hạch này “Được cùng kêu tị nhau để định ưu liệt”, tức là các sĩ tử cũng được tiếp tục thi đua với nhau để định ra hạng “ưu” và hạng “liệt”. “Cương mục” thì giải thích Sau khi đã chia từng hạng rồi, nếu có người nào chưa vừa ý, được phép tự mình khiếu tố so sánh, để ấn định người hơn, người vẽ cảnh trường thi xưa. Ảnh minh “Lịch triều tạp kỷ” của Ngô Cao Lãng, cũng năm này, nhà Lê quy định luôn cách chấm thi Hội. Vì trước đó trong các khoa thi Hội, cứ tùy vào từng kỳ mà lấy vào hay đánh hỏng nhiều ít khác nhau, chứ không có quy chế nhất định. Đến năm này, chúa Trịnh Cương có ý muốn rộng cầu hiền tài, lo rằng quan trường cứ tùy ý mình mà lấy hay bỏ, đến nỗi có sự sơ suất, nên đặc biệt ra lệnh định rõ “phân số” lấy vào hay loại bỏ trong hai kỳ kỳ đệ nhất và đệ nhị, còn số lấy trúng hay đánh hỏng ở kỳ thứ ba phải xin lệnh chúa quyết quy định chấm theo “phân số”, thì bài thi chia ra các hạng hơn kém, như hạng “ưu” có ưu to và ưu nhỏ, hạng “bình” có bình to và bình nhỏ, hạng “thứ”, có các loại thứ mác, thứ cộc, thứ tép và thứ muỗi, rồi đến hạng “liệt”. Các điểm chấm ấy gọi là “phân số”, như ngày nay ta chấm điểm từ 1 điểm đến 10 theo “Khoa mục chí” thì sang năm 1726, vua Lê và chúa Trịnh tiếp tục định cách chấm quyển thi Hội. Theo đó, các quan trường xét quyển thi, hội đồng để chấm, một người đọc, một người nghe, xét cho thỏa đáng, rồi quyết định lấy đỗ hay đánh hỏng chi tiết này không có trong bộ “Cương mục”.Đời Lê đế Duy Phường, năm 1732, triều Lê lại thi hành lệ khảo hạch thi Hương cũ. Theo thể lệ khảo hạch các khoa trước kia, thì các nho sinh và sĩ tử đều lệ theo huyện để thi, người có tài văn chương thì lệ theo quan phụ trách việc giáo dục ở phủ huyện gọi là hiệu quan mà đầu niên hiệu Bảo Thái đời vua Lê Dụ Tông đổi sang cho quan phủ giữ việc khảo hạch, huyện quan và hiệu quan hội đồng để chấm. Do việc ít, người nhiều, dần dần sinh ra những gian tệ. Do đó, đến năm này, vì dư luận xôn xao nên triều đình cho quay về phép khảo thi Hương lại được thay đổi dưới thời vua Lê Hiển Tông, và quay lại như cũ. Vì đầu thời Lê trung hưng, thi Hương ở tỉnh có lệ xã “khảo”, tùy xã lớn, xã trung, xã nhỏ, khai tên học trò đưa lên huyện, huyện quan chọn lấy những người thông văn lý, xã lớn 20 người, xã trung 15 người, xã nhỏ 10 người, gọi là tứ quyển thi trường nhất, nhì, ba cùng với quyển thi của nho sinh và sinh đồ đưa đi khảo một thể, và ai làm đủ quyển đều lấy đỗ. Lúc này hạng trung gian đổi làm hạng sảo thông. Cách chấm này khiến nhiều nhiều học trò giỏi lại bị hỏng. Do đó, triều đình bàn định thi hành lại lệ cũ, nhờ đó học trò dẫu là con nhà gia thế cũng không có kẻ đỗ Huy Chú đánh giá nhờ đó “Người thực tài đều không bị bỏ sót, mọi người đều cho là tiện”. [CSC] Khoa cử là con đường tiến thân của kẻ sỹ. Cho dù có tài, có đức nhưng không đỗ đạt thì kẻ sỹ suốt đời chẳng được tuyển dụng. Bởi vậy, dù nghèo đói ai cũng cố cho con cái học hành để được vẻ vang với hàng tổng, làng mạc và quan trọng hơn là để được làm quan. Nói đến chế độ khoa cử ở nước ta thì phải tính đến một chặng đường dài mười thế kỉ đã diễn ra dưới thời phong kiến mà khoa mở đầu là năm Ất Mão 1075 đời Lí và khoa kết thúc vào năm Kỉ Mùi 1919 đời Khải Định. Về thể lệ thi buổi đầu chưa ổn định, ở thời nhà Lí khoảng cách giữa các khoa thi thường là 12 năm. Tới khoa thi Kỉ Hợi 1239 đời Trần Thái Tông, lệ thi mới được định hẳn 7 năm một kì. Sang nhà Lê đời Thái Tông cho đổi lại 3 năm một kì. Lệ thi được chấp nhận suốt cả một thời kì Hậu Lê cho tới cuối thời nhà Nguyễn. Khoa cử thời phong kiến gồm ba kì thi quan trọng bậc nhất được coi như ba cửa ải lớn để bước tới các bậc thang quan chức đầy danh vọng của các nho sĩ. Đó là thi Hương Hương thí, thi Hội Hội thí và thi Đình Đình thí. Quá trình học tập và điều kiện dự thi Ở nước ta khi xưa học trò bắt đầu đi học gọi là sơ học; học các sách Sơ học vấn tân hỏi bến, Tam tự kinh Kinh ba tiếng, Tứ tự kinh Kinh bốn tiếng, Ngũ ngôn Văn vần năm tiếng. Tập làm văn khi đầu là câu đối 2 tiếng, 3 tiếng, 4 tiếng…biết phân biệt vần trắc, vần bằng. Về đức dục học sinh phải lễ phép kính trên, nhường dưới, thực hiện câu “Tiên học lễ, hậu học văn”. Chừng 10 tuổi trở lên học Tứ thư, Ngũ kinh, học lịch sử, học Bách gia, Chư tử, Cửu lưu Chín dòng tư tưởng Cổ đại Nho gia, Đạo gia, Âm dương gia, Pháp gia, Danh gia, Mặc gia, Tung hoành gia, Tạp gia, Nông gia; học lịch sử Việt Nam từ thời Hồng Bàng, tập làm văn, làm câu đối 7 tiếng gọi là câu đối thơ, 8 tiếng trở lên là câu đối phú và tập làm văn nghĩa. Hình thức trường làng phần lớn là trường tư tư thục. Thầy giáo trường làng được mệnh danh là thầy đồ. Thầy đồ do dân tự chọn. Họ gồm những người hỏng thi, hoặc thi đỗ mà không muốn ra làm quan, người đã nghỉ việc… Nhà nước không đài thọ trường làng mà chỉ mở trường từ cấp huyện, phủ và tỉnh. Quan quản lí giáo dục ở huyện gọi là Huấn đạo, ở phủ gọi là Giáo thụ, còn danh hiệu Đốc học là quan cấp tỉnh. Buổi đầu của nhà Hậu Lê năm 1428, Lê Lợi xuống chiếu cho thiên hạ mở trường đào tạo nhân tài. Ở kinh đô có Quốc tử giám, ở địa phương thì có các phủ học, huyện học. Nhà vua tự mình lựa chọn những người tuấn tú cho vào tại các trường ở kinh đô. Nhà vua ra lệnh cho các quan Giáo thụ, Huấn đạo chọn rộng rãi con em người lương thiện cho vào học các trường phủ, huyện. Đầu thời Lê Trung hưng, học sinh trường huyện mỗi kì học phải nộp 5 tiền mạch gọi là tiền minh kinh. Loại trường này chỉ dành riêng cho học sinh đã có kiến thức năm nhà trường đều tổ chức cho học sinh thi chất lượng vào tháng tư âm lịch gọi là khảo khóa. Khảo khóa gồm 3 kì, ai đậu cả 3 kì gọi là khóa sinh. Để chuẩn bị cho các kì thi hương các anh khóa này được miễn phu phen tạp dịch một năm và họ phải dự kì thi tiến ích vào tháng 11 âm lịch, nhằm kiểm tra sự tiến bộ của họ trước khi bước vào kì thi Hương năm sau. Trước kì thi Hương độ 4 tháng, các anh khóa lại phải vượt qua một kì thi sát hạch nữa. Thể lệ thi sát hạch phải do quan đốc ở tỉnh duyệt. Ai không đủ điểm ở kì thi này sẽ không được thi Hương. Tới kì thi hương nếu thực tế chất lượng học sinh khác với chất lượng khảo hạch, thí sinh không làm nổi bài, thậm chí bỏ giấy trắng thì các quan kiểm tra bị trừng phạt. Nếu có từ 5 thí sinh không đạt yêu cầu trở lên thì bị cách chức. Giáo thụ, huấn đạo có thể bị giáng mấy cấp. Hồ sơ của những người dự thi kì thi Hương phải có giấy chứng thực lí lịch của địa phương và gửi về bộ Lễ trước kì thi một tháng. Bọn lưu manh, côn đồ tuyệt nhiên không được ghi vào danh sách này. Lệ này hồi xưa gọi là Bảo kết. Vào thời cuối Lê những người còn ở trong quân tịch không được dự thi, con em phường chèo, phường hát cũng không được dự thi. Triều đình nhà Nguyễn còn qui định những học sinh đang chịu tang bố và ông nội cũng không được dự thi. Địa điểm và nội dung của cuộc thi Thi Hương là kì thi của một tỉnh hoặc liên tỉnh để chọn người vào thi Hội và thi Đình. Thời Lê người ta thấy có 9 trường thi Hải Dương, Sơn Nam, Tam Giang, Kinh Bắc, An Bang, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Nghệ An và Thuận Hóa. Sang thời Nguyễn có 7 trường Nghệ An, Thanh Hóa gồm cả Ninh Bình, Kinh Bắc Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Nguyên gồm cả Cao Bằng, Lạng Sơn, Hải Dương gồm cả Quảng Yên, Sơn Tây gồm cả Hưng Hóa và phủ Hoài Đức và Sơn Nam. Trường Sơn Nam đặt tại làng Hiên Nam nên có tên gọi là Trường Hiên Nam. Năm 1813, Gia Long cho đặt thêm 2 trường Quảng Đức gồmThừa Thiên, Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Gia Định… và Thăng Long Hà Nội gộp thêm cả trường Kinh Bắc, Sơn Tây, Thái Nguyên và Tuyên Quang. Đến năm 1825 sau khi có tỉnh Nam Định, trường Vị Hoàng tức Sơn Nam cũ được gọi là trường Nam Định. Đến năm 1831 Minh Mạng lại cho định lại 2 trường thi ở Bắc kì Trường Hà Nội gồm 10 tỉnh Hà Nội, Sơn Tây, Bắc Ninh, Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hưng Hóa, Ninh Bình,Thanh Hóa. Trường Nam Định gồm 4 tỉnh Nam Định, Hưng Yên, Hải Dương, Quảng Yên. Những người thi đỗ trong các kì thi Hương chia làm hai loại Loại một có các danh hiệu Cống cử, Cống sinh, Cống sĩ, Hương tiến, Hương cống. Những ông cử này sẽ được dự kì thi Hội. Loại hai gọi là sinh đồ không được thi Hội. Người đỗ đầu kì thi Hương được gọi là Giải nguyên hoặc Đầu xứ. Đến đời Minh Mạng 1820 – 1840 đổi các danh hiệu Cống sĩ, Hương tiến thành Cử nhân và Sinh đồ thành Tú tài. Người nào đỗ Tú tài hai khoa thì gọi là Tú Kép, ba khoa thì gọi là Tú Mền gọi tắt là Ông Mền, bốn khoa thì gọi là Tú Đụp gọi tắt là Ông Đụp. Nội dung các kì thi Hương được qui định từ thời Lê Thánh Tông như sau Kì 1 bài thi gồm 5 đề về Tứ thư, Ngũ kinh. Kì 2 bài thi hỏi về chiếu, chế, biểu. Mỗi loại một bài viết theo lối Cổ thể. Ngày xưa gọi là thể văn tứ lục, hay là văn biền ngẫu. Văn xuôi có hai vế, vế 6 tiếng, vế 4 tiếng đối nhau. Kì 3 làm một bài thơ và một bài phú. Thơ làm thể Đường luật, thất ngôn bát cú; phú cũng làm theo Cổ thể còn gọi là Tao uyển qui định từ 300 tiếng trở lên. Kì 4 làm một bài văn gọi là văn sách, đề tài rút ra từ các kinh sử, tử, tập, hỏi về thế vụ ý thức về việc giúp nước, cứu đời, đòi hỏi phải viết được 1000 tiếng trở lên. Ngạch lấy đỗ với tỉ lệ Cống sĩ 1, Sinh đồ 10. Ví dụ năm 1708 ngạch đỗ ở trường Sơn Nam 880 người trong đó Cống sĩ 80 và Sinh đồ 800. Đến năm 1774 gia ngạch cho trường Sơn Nam lấy người đỗ. Cống sĩ chỉ có 100, còn lại là Sinh đồ. Thi Hội và Thi Đình Thi Hội và thi Đình là các kỳ thi để đánh giá tài năng cao nhất nhằm chọn nhân tài cho đất nước nên gọi là Đại khoa. Thí sinh thi Hội phải qua bốn môn thi mỗi môn gọi là một trường. Thí sinh phải đủ điểm ở trường một mới vào được trường hai… Đến trường thứ tư, người nào đủ điểm chuẩn quy định gọi là Trúng cách, tức là đỗ thi Hội. Người cao điểm nhất trong số thi đỗ gọi là Hội nguyên. Danh sách tiếp theo cũng ghi theo thứ tự điểm số từ trên xuống dưới. Nhưng thứ tự này kể cả Hội nguyên cũng chưa phải là học vị chính thức. Sau vài ngày, có khi vài tuần những người thi trúng cách được gọi vào hoàng cung để thi tiếp gọi là thi Đình Điện thí, thi tại sân triều đình do vua trực tiếp ra đề thi và tự tay phê lấy đỗ. Ngày tuyên bố kết quả, các quan tân khoa được tiếp đãi lễ Đại triều tại Điện Thái Hòa, được ban mũ áo, ban yến ở vườn Quỳnh Lâm, cho cưỡi ngựa đi xem kinh thành, phố xá. Sau đó cho về vinh quy bái tổ. Làng nào có người đỗ đại khoa phải đón rước linh đình. Theo phong tục, đỗ tú tài một làng đi rước, đỗ cử nhân một tổng đi rước, đỗ đại khoa một huyện đi rước, dân hàng tổng phải làm dinh nghè cho quan ở và người đỗ đạt cũng phải làm lễ tạ ơn dân làng và thày dạy. Triều đình cho quan Tuyên lô xướng danh và yết bảng ba ngày tại lầu Phú văn, cho dựng bia, chép sách lưu danh Tiến sỹ để nêu gương muôn thuở. Điều kiện, nội dung của thi Hội và thi Đình Đây là cửa ải thứ hai đầy gian khổ nhưng cũng đầy vinh quang. Đây cũng là cuộc kiểm tra, đánh giá cao nhất đối với các bậc tài năng của đất nước. Bởi vậy thi Hội và thi Đình được mệnh danh là đại tị thi lớn. Cuộc thi lớn này người xưa quen gọi là đại khoa. Đại khoa gồm hai giai đoạn thi Hội và thi Đình. Thi Hội cũng có 4 kì, người đỗ cả 4 kì sẽ được cấp bằng Tiền sĩ. Thi Đình còn gọi là Điện thí, tức là thi tại triều đình nhà vua; vua trực tiếp hỏi bài. Thi Đình chỉ để xếp loại các tiến sĩ đã đỗ ở kì thi Hội mà thôi. Ở thời Lê có một số khoa, vì hoàn cảnh loạn lạc nên không tổ chức thi Đình nhưng vẫn phân loại Tiến sĩ. Thi Hội là kì thi quốc gia dành cho những người đã kinh qua thi Hương và đã có bằng Cử nhân và các giám sinh đã mãn khóa ở Quốc tử giám. Những người đỗ đạt trong các kì đại khoa như thế này đều có danh hiệu dành cho họ tùy thuộc vào các thời kì khác nhau trong lịch sử Thái học sinh, Tiến sĩ. Ngoài các khoa thi thường lệ triều đình còn mở các khoa thi đột xuất. Các khoa đặc biệt như thế gọi là Ân khoa. Thái học sinh xuất hiện từ khoa thi Nhâm Thìn 1232 đời Trần Thái Tông cho đến khoa thi Canh Thìn 1400 đời Hồ Quý Li. Tiến sĩ bắt đầu có từ khoa thi Nhâm Tuất 1442 đời Lê Thái Tông cho tới khoa thi kết thúc lịch sử khoa cử Nho giáo ở nước ta vào năm Kỉ Mùi 1919 đời Khải Định. Tiến sĩ chia làm 6 bậc Trạng nguyên Bảng nhãn Thám hoa Hoàng giáp thuộc đệ nhị giáp chính bảng, cũng có thời gọi là Tiến sĩ Xuất thân Tiến sĩ thuộc đệ tam giáp, gọi là Đồng Tiến sĩ Xuất thân Phó bảng là sản phẩm khoa cử thời Nguyễn mà bắt đầu xuất hiện từ khoa thi Kỉ Sửu 1829 đời Minh Mạng. Giữa Tiến sĩ và Phó bảng được qui định về tỉ lệ và ngạch đỗ. Ví dụ ở khoa thi 1843 đời Thiệu Trị có 25 người đỗ, thì chỉ cho 10 người đỗ Tiến sĩ, còn 15 Phó bảng. Nếu tính 30 khoa thi ở Huế 1822-1892 lấy đỗ 560 người thì có 229 Tiến sĩ, số còn lại là Phó bảng. Ba bậc đầu thuộc đệ nhất giáp người đời mệnh danh là Tam khôi, có thời gọi là Tiến sĩ Cập đệ. Thi Hội và thi Đình cả hai kì thi này diễn ra trong vòng khoảng 8 tháng mùa xuân thi Hội đến mùa thu năm ấy thì thi Đình. Còn phép thi Hội cũng có 4 kì như thi Hương. Kì thứ nhất cho thí sinh làm kinh nghĩa và kinh truyện mỗi thứ một bài, mỗi bài khoảng tiếng. Ở kì thứ tư, bài văn sách qui định tối thiểu tiếng. Riêng khoa thi nhà Hồ năm 1405 lại cho thi thêm kì thứ 5 hỏi về toán. Đó là nét đặc sắc của khoa cử nước ta. Theo sách “Kiến văn tiểu lục” của Lê Quý Đôn, vào năm 1721, triều đình ra lệnh phải qui định mức điểm cho mỗi kì thi. Kì 1 thí sinh phải đạt 8 điểm trên 10 trở lên. Kì 2 phải đạt từ 7 điểm trở lên. Kì 3, kì 4 phải đạt từ 5 điểm trở lên. Nguyên tắc chung là mỗi kì thi phải qua hai lần chấm sơ khảo và phúc khảo, đủ điểm thi kì thứ nhất mới được thi kì thứ hai, rồi kì thứ ba, thứ tư cũng áp dụng theo luật đó. Người đỗ được xếp vào hai loại đỗ chính bảng và đỗ phó bảng. Người đỗ chính bảng được vào thi đình và được hưởng quyền vinh quy bái tổ. Cách thức tổ chức thi Hội và thi Đình Một số khoa thi buổi đầu thí sinh còn ít ỏi được tổ chức ngay ở trường Quốc tử giám. Cón về sau giống như thi Hương, mỗi lần thi là một lần làm trường. Trường làm bằng tre lợp tranh, rào giậu xung quanh bằng nứa. Trường chia làm 3 khu vực Khu nội liêm dùng cho khảo quan ở, khu ngoại biên là nơi ở của các quan giám thị và khu vực dành cho thí sinh. Cả trường thi chia làm 8 ô vuông, có một con đường chạy dọc và con đường chạy ngang ở chính giữa để chia 8 ô thành 4 phần bằng nhau gọi là Đường thập đạo. Giữa trung tâm Đường thập đạo, người ta dựng một ngôi nhà gọi là Nhà thập Nhà thập đạo trông ra phía trước có một thông ra ngoài gọi là cửa tiền. Trên đường thập đạo theo hàng ngang người ta dựng 3 chòi canh một cái ngay chính giữa và hai cái hai bên để quan giám thị quan sát thí sinh làm bài. Bên ngoài là háng rào 4 mặt vây kín. Để đảm bảo an toàn cho cuộc thi, triều đình còn sai lính cưỡi ngựa qua lại canh phòng. Khi cuộc thi tiến hành có các quan trông coi giám sát gọi là quan trường. Sử sách nước ta không thấy ghi chép nhiều về quan trường thuộc ba triều đại Lí, Trần, Hồ. Nhưng từ thời Lê về sau chức danh quan trường của các khao thi được ghi chép đầy đủ ở Bia Tiến sĩ Văn miếu mà nay ta còn đọc thấy gồm chánh chủ khảo, phó chủ khảo, một tri cống cử, sáu viên khảo quan đồng khảo, hai viên chánh phó đề điệu, hai viên giám đằng lục. Luật thi Hội không chấm trực tiếp bài làm của thí sinh, mà do quan giám đằng lục ở lại phòng, sao chép rõ ràng rồi đưa bản sao đi chấm. Trước khi đưa bài đi chấm hai viên giám đằng, một người đọc, một người soát xem có sai sót gì không. Công việc như vậy ở lại phòng gọi là đối độc. Quan đề điệu phát bài cho nội liêm chấm trước, ngoại biên chấm sau. Các quan nội liêm ngoài nhiệm vụ sơ khảo còn có nhiệm vụ theo dõi phát hiện mọi tệ lậu trường thi. Quan giám thị có chức trách giữ gìn an ninh cả phạm vi trường thi. Quan trường ở kì thi Đình, ấn tượng sâu sắc nhất đối với các sĩ tử vẫn là những vị hoàng đế và suốt trong lịch sử khoa cử nước ta, nhất là từ nhà Lê về sau thì các ông vua vẫn là người hỏi thi cuối cùng để các nho sĩ bước tới hoạn lộ và bậc thang danh vọng. Thi Đình được tổ chức ngay trong triều của nhà vua. Đến ngày thi, Bộ Lễ phải biết đặt ngự tọa chỗ vua ngồi ở giữa điện Cần Chánh. Sau lễ khai mạc bá quan văn võ chia ban đứng trực sẵn ở bên thềm điện, nghi vệ, cờ xí trang hoàng lộng lẫy. Hồi trống thứ nhất nổi lên báo hiệu cho các quan văn, võ sửa mũ, áo và tiến sát cửa điện đứng chầu. Hồi trống thứ hai, kiệu vua ngự giá ra giữa điện. Quan tự ban tổ chức dẫn các quan văn chầu bên tả, các quan võ chầu bên hữu. Các thí sinh đứng sau hàng quan văn, khi vua ra phải lạy 5 vái. Từng thí sinh được gọi vào trước ngự tọa để nhận giấy bút và phòng làm bài. Vua chấm duyệt từng quyển của thí sinh. Ngày công bố kết quả, các quan tân khoa được tiếp đãi lễ triều ở điện Thái Hòa, các quan văn, võ chia ban mũ áo chỉnh tề chầu vua ở ngự điện. Các vị tân khoa được hướng dẫn quì ở phía trái thềm điện để lĩnh mũ, áo vua ban. Quan tuyên lễ xướng tên và yết bảng tại lầu Phu văn 3 ngày. Vua đãi yến các vị tân khoa tại sảnh đường bộ Lễ. Bộ Lễ phát cho mỗi tân khoa một cành trâm cài đầu, cho thăm Vườn ngự uyển, cho cưỡi ngựa đi thăm phố xá, kinh thành, nghi thức này có thời chỉ dành cho tam khôi và vinh quy bái tổ. Triều đình ra lệnh cho dân chúng các địa phương có người đỗ Tiến sĩ phải đón rước linh đình và dân hàng tổng phải làm đình nghè cho ở. Vậy nên danh từ ông nghè chỉ các tiến sĩ cũng từ đó mà ra. Triều đình còn cho dựng bia, chép sách lưu danh Tiến sĩ và để nêu gương muôn thuở. Lựa chọn nhân tài là mục đích của các khoa cử dưới triều đại phong kiến. Sự hùng mạnh của một triều đại cũng tuỳ thuộc vào chính sách dùng người của triều đại đó. Bài ký bia Tiến sỹ khoa Đại Bảo Nhâm Tuất do Hàn lâm viện thừa chỉ Thân Nhân Trung soạn có đoạn viết “Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh. Nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn. Vì thế các bậc đế vương thánh minh chẳng ai không coi việc kén chọn kẻ sỹ, bồi dưỡng nhân tài, vun trồng nguyên khí là việc làm cần kíp. Bởi vì kẻ sỹ có quan hệ trọng đại với quốc gia như thế, cho nên được quý chuộng không biết dường nào…”. >> Xem thêm Tìm hiểu Hệ thống Khoa cử Việt Nam thời Phong kiến Trong lịch sử khoa cử nước nhà, kể từ khi nhà Lý mở khoa thi đầu tiên vào năm Ất Mão 1075 gọi là “Tuyển Minh kinh bác học và Nho học tam trường” cho tới khoa thi cuối cùng của triều Nguyễn 1919 nước ta có người đỗ đại khoa. Đỗ đầu khoa thi năm Ất Mão 1075 là Lê Văn Thịnh, người làng Đông Cứu, huyện Gia Định, tỉnh Bắc Ninh trở thành người khai khoa của các nhà khoa bảng Việt Nam. Đến khoa thi năm Ất Tỵ niên hiệu Trinh Phù 10 1185 đời Lý Cao Tông, một trong ba người đỗ đầu là Đỗ Thế Diên còn gọi là Đỗ Thế Bình, người Cổ Liêu, huyện Đường Hào nay thuộc xã Nghĩa Hiệp, huyện Mỹ Văn là người khai khoa của tỉnh Hưng Yên. Khoa cử thời phong kiến có 3 kỳ thi được coi như 3 cửa ải, bước đường công danh của sỹ tử. Đó là kỳ thi Hương và thi Hội, thi Đình.

thi hương hội đình